Głównym celem każdego przedsiębiorstwa jest maksymalizacja zysku. Będąc w posiadaniu określonych, ograniczonych zasobów, cel ten można osiągnąć poprzez redukcję kosztów działalności. Z tej przyczyny kontrola (rachunek) kosztów stanowi jedną z zasadniczych dziedzin procesu zarządzania w firmie.

Celem artykułu jest przedstawienie i porównanie nowoczesnych systemów rachunku kosztów w aspekcie rachunku: kosztów jakości (quality costing), kosztów cyklu życia produktu (life cycle costing), kosztów ciągłego doskonalenia (kaizen costing).Pojęcie kosztu i rachunku kosztów

Kosztem jest wyrażone wartościowo celowe zużycie zasobów (czynników produkcji) przedsiębiorstwa¹. Koszt stanowi jedną z podstawowych kategorii w rachunkowości, wyrażającą redukcję korzyści ekonomicznych jednostki w danym okresie, co prowadzi do spadku wartości jej aktywów oraz zmniejszenia kapitału własnego. Spadek korzyści ekonomicznych jednostki jest rezultatem rozchodowania przez nią, będących w jej dyspozycji zasobów do realizacji określonego celu².

Zgodnie z definicją ustawową, pod pojęciem kosztu należy rozumieć uprawdopodobnione zmniejszenie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości w formie zmniejszenia wartości aktywów (zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw), które doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenia jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez udziałowców lub właścicieli).

Rachunek kosztów obejmuje pomiar, ewidencję, rozliczanie i kalkulację kosztów oraz sporządzanie sprawozdań z poniesionych kosztów i ich analizę. Informacje o kosztach służą ich użytkownikom do podejmowania decyzji i kontroli ich realizacji. Zasady rachunku kosztów jednostki powinny być określone w jej zakładowym planie kont³. Rachunek kosztów zapewnia wykonanie przez przedsiębiorstwo założonej strategii, czyli zasadniczych długoterminowych celów prowadzenia działalności gospodarczej⁴.

Rachunek kosztów jakości

Jakość oznacza przydatność użytkową, wyznaczoną za pomocą określonych standardów (mierzalnych cech). Jakość produktu stanowi zespół cech, właściwości charakteryzujących przydatność wyrobu do spełnienia wymagań, oczekiwań odbiorców (klientów). Jakość jest czynnikiem, mającym wpływ na zachowanie przez przedsiębiorstwo przewagi konkurencyjnej na rynku w zakresie wyróżniania produktów. Projakościowa polityka przedsiębiorstw pozwala im redukować koszty prowadzenia działalności, a tym samym skutecznie konkurować na rynku dzięki osiągnięciu przewagi kosztowej. Aby osiągnąć wyznaczoną jakość, przedsiębiorstwo ponosi koszty (o określonej wielkości i strukturze).

Koszty jakości obejmują wartość zasobów zużytych w celu kontroli jakości oraz zapobiegania i usuwania skutków złej jakości. Przez koszty jakości można również rozumieć koszty ponoszone w celu zabezpieczenia zadawalającego poziomu jakości produktów.

Wśród kosztów jakości wymienia się koszty: [...]