Obecnie trwają prace nad nowelizacją ustawy o podatku od towarów i usług¹. Najważniejsze zmiany, dotyczące rozliczania podatku, w tym długości okresu rozliczeniowego, zasad zwrotu różnicy podatku oraz rozliczenia ryczałtowego przez niektóre grupy podatników, omówione zostały poniżej.

Ustanowienie i zbycie prawa użytkowania wieczystego gruntów

Z godnie z obecną praktyką i stanowiskiem organów podatkowych ustanowienie oraz zbycie prawa wieczystego użytkowania gruntów jest traktowane jako świadczenie usług. Wynikiem tego są liczne spory, które dotyczą kwestii opodatkowania opłat wnoszonych za użytkowanie wieczyste. Zasadnicza wątpliwość dotyczy tego, czy podatek ma obciążać jednostki samorządu terytorialnego np. gminy (które powinny go uiszczać z otrzymywanych opłat), czy też ma być opłacany przez użytkowników wieczystych (w formie 22% podatku doliczonego do opłat za użytkowanie). Stosownie do nowego przepisu art. 7 ust. 1 pkt 7 VATU ustanowienie oraz zbycie prawa wieczystego użytkowania gruntów ma być uznane za dostawę towarów. Ponieważ prawa te zostały w dużej części ustanowione przed 1.5.2004 r., czyli przed wejściem w życie nowych przepisów o VAT, nie uwzględniają kwot podatku, a jednocześnie brak jest też swobody zmiany opłat z tego tytułu. Zmiana kwalifikacji tej czynności na gruncie VATU w praktyce będzie oznaczać, że z reguły VAT nie będzie miał do nich zastosowania. Opodatkowaniu jako dostawa towarów będzie więc podlegać czynność ustanowienia prawa użytkowania wieczystego dokonana po wejściu w życie nowelizacji VATU. W takiej sytuacji podatek będzie stanowił element opłat wnoszonych przez użytkownika, a obowiązkiem gminy będzie rozliczenie tego podatku z urzędem skarbowym.

Nowa definicja działalności gospodarczej

Nowelizacja wprowadza także zmiany w definicji działalności gospodarczej. W wyniku tej zmiany opodatkowanie VAT obejmie szerszą grupę podmiotów, w tym znaczną część osób wykonujących różne prace np. na podstawie umów zlecenia czy umów o dzieło. Stosownie do nowej regulacji podatnikami będą osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące działalność gospodarczą, którą jest działalność:

- wytwórcza, rolnicza, budowlana, handlowa, usługowa, w tym również wykonywana w ramach wolnych zawodów,

- polegająca na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,

- polegająca na pobieraniu pożytków z rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły w celach zarobkowych, prowadzona bez względu na jej rezultat, wykonywana samodzielnie, w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo.

Wyłączeniu z działalności gospodarczej w powyższym rozumieniu podlegać mają takie czynności, które łącznie spełniają poniższe warunki:

- wszelką odpowiedzialność wobec osób trzecich – z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych – za ich rezultat oraz wykonywanie ponosi zlecający wykonanie tych czynności,

- są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności,

- wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

W stosunku do dotychczasowych przepisów zrezygnowano więc z wyraźnego wyłączenia z opodatkowania VAT czynności wykonywanych na podstawie np. umowy o pracę czy stosunku służbowego. Ponieważ jednak spełniają one wszystkie wymienione wyżej warunki (m.in. czynności w ramach umowy o pracę wykonywane są pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności) nowelizacja VATU nie wywoła w tym przypadku żadnych zmian. Natomiast zakres opodatkowania obejmie szerszy krąg zleceniobiorców, wykonawców i innych osób, których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2–9 PDOFizU. Dotychczas czynności przez nich wykonywane nie były objęte opodatkowaniem VAT, pod warunkiem że strony np. umowy zlecenia ustaliły między sobą warunki wykonywania czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich. Wprowadzenie wyraźnego wymogu, aby czynności wykonywane były pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności będzie oznaczało w praktyce objęcie opodatkowaniem dużej części umów zlecenia czy umów o dzieło, które nie będą spełniać warunków przewidzianych przez nowe przepisy.

Nowe zasady powstawania obowiązku podatkowego

Kolejną zasadniczą zmianą jest nadanie nowego brzmienia art. 19 VATU regulującego moment powstania obowiązku podatkowego. Nadal jednak generalną zasadą będzie, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż z dniem:

• wystawienia faktury,
• uregulowania części lub całości należności, w szczególności: przedpłaty, zaliczki, zadatku, raty – w odniesieniu do tej części należności.

Zasada powyższa będzie także znajdowała odpowiednie zastosowanie do [...]