Tworzeniem rezerw w jednostce gospodarczej, ich wielkością i rodzajem zainteresowane są różne grupy podmiotów. Mają one odmienny wpływ na rachunkowość danej jednostki, na wycenę składników aktywów i pasywów, a w tym na ujęcie rezerw. Autorka w artykule przedstawia szczegółowo interesy poszczególnych grup w sprawie tworzenia rezerw oraz istotę kontroli sposobu prowadzenia działalności.

Wprowadzenie

Tworzeniem rezerw w jednostce gospodarczej, ich wielkością i rodzajem zainteresowane są różne grupy podmiotów w rozmaity sposób.

Podmioty te można podzielić na:

• bezpośrednio związane z jednostką,
• pośrednio z nią związane (obecni inwestorzy, kredytodawcy, kontrahenci),
• nie związane z jednostką (nigdy nie związane – fiskus¹ i jeszcze nie związane, czyli przyszli inwestorzy, kontrahenci, kredytodawcy).

Każda z tych grup ma bardzo różny wpływ na rachunkowość danej jednostki, na wycenę składników aktywów i pasywów, a w tym na ujęcie rezerw. Ma też różne lub podobne interesy w sprawie tworzenia rezerw.

Bezpośrednio z funkcjonowaniem jednostki związani są właściciele, zarządzający i współwłaściciele.

Podmioty bezpośrednio związane z jednostką

W zależności od rodzaju jednostki (w przypadku spółek) może być to:

• zarząd, rada nadzorcza, a także walne zgromadzenie akcjonariuszy w spółce akcyjnej,
• zarząd, pozostali udziałowcy w spółce z o.o. (współwłaściciele – wspólnicy), a także inne stworzone organy: rada nadzorcza, komisja rewizyjna,
• komplementariusze (zarząd), a także akcjonariusze (komandytariusze) w spółce komandytowo-akcyjnej i rada nadzorcza (jeśli liczba akcjonariuszy przekracza 25 osób),
• właściciele, czyli komplementariusze w spółce komandytowej, a także komandytariusze w ograniczonym zakresie,
• partnerzy w spółce partnerskiej,
• wspólnicy w spółce jawnej.

Zarząd i właściciele są najbardziej zorientowani w sytuacji jednostki, w potrzebach ewidencyjnych itd. Mają najłatwiejszy dostęp do dokumentacji, rachunkowości i sprawozdawczości, a przede wszystkim podejmując decyzje, sami wpływają na zdarzenia gospodarcze, które bezpośrednio „dotykają” jednostkę.

Współwłaściciele, akcjonariusze, udziałowcy są również zainteresowani sprawnym funkcjonowaniem jednostki i mogą mięć większy lub mniejszy dostęp do informacji o podmiocie w zależności od swojej reprezentacji np. w radzie nadzorczej. Mając dostęp do dokumentacji i sprawozdań finansowych z uwagi na udział w zyskach, może zależeć im szczególnie na maksymalizacji wyniku finansowego danego okresu. Zabezpieczenie jednostki odpowiednim systemem rezerw może zostać przez nich zlekceważone i zepchnięte na dalszy plan.

Grupą bezpośrednio związaną z jednostką gospodarczą są również pracownicy, którym szczególnie zależy na kontynuowaniu działalności i dalszym rozwoju jednostki. Nie mając często żadnego wpływu na decyzje wyższych organów spółki ani wglądu do szczegółowej dokumentacji nie są w stanie określić potrzeb jednostki i zapewnić jej zabezpieczenia. Bardzo często stają się ofiarami nieodpowiednich, bezprawnych decyzji na wyższych szczeblach władzy jednostki. Pracownicy są zainteresowani rezerwami związanymi z ich przyszłymi świadczeniami (w tym emerytalnymi i podobnymi). Interesuje ich możliwość wywiązania się jednostki z zobowiązań przewidzianych prawem. Istnieją jednostki, w których pracownicy stają się udziałowcami, akcjonariuszami, wówczas wpływ na decyzje i na stosowany system rezerw może być większy oraz trafniejszy.

Kierunki zainteresowania rezerwami

Dla wszystkich wymienionych grup bezpośredniego związku z podmiotem znaczenie rezerw jest duże, ale może być różnie rozumiane i wykorzystywane dla własnych prywatnych interesów. Zainteresowanie decydentów (zarządu i innych organów jednostki) rezerwami może wynikać z różnych pobudek oraz potrzeb.

Zarządzający powinni dążyć do: [...]