Dodatek specjalny
 
Partnerzy:




Patronujemy:
Studia Podyplomowe
RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING
Nowoczesne systemy oparte na technologii informatycznej

Artykuły » Temat miesiąca » 4/2009

Metody analizy finansowej w ocenie budżetu gminy

dr Jacek Jaworski
Tekst pochodzi z numeru: 4/2009

Celem artykułu jest analiza roli samorządu terytorialnego w realizacji zadań publicznych w Polsce, charakterystyka narzędzi planowania i wykonania wpływów oraz wydatków finansowych, a przede wszystkim prezentacja metod analizy finansowej w ocenie budżetu gminy.

Wprowadzenie

W obliczu pogłębiającego się kryzysu gospodarczego odżyła dyskusja o roli władz publicznych w instytucjonalnym kształtowaniu warunków gospodarowania, a także aktywnego ich uczestnictwa w działaniach rynkowych. Wzrostowe tendencje roli sektora finansów publicznych w gospodarce obserwowane są również w Polsce. Obecna dyskusja nad wysokością deficytu budżetu centralnego oraz nad koniecznością ściślejszego niż do tej pory integrowania polityki fiskalnej i pieniężnej wyraźnie podkreśla zwiększenie znaczenia państwa w kształtowaniu wzrostu gospodarczego.

W Polsce ważnym elementem sektora publicznego jest samorząd terytorialny. Wykonuje on większość podstawowych usług publicznych i stanowi poważne źródło finansowania realnej gospodarki w warunkach lokalnych. Jego rola w gospodarowaniu, a w szczególności w polityce mikroekonomicznej państwa, powinna również być poddana rekonstrukcji i ponownej ocenie.

Każdemu działaniu w realnej sferze gospodarki towarzyszy strumień środków finansowych. W sektorze publicznym mamy do czynienia z dwojakiego rodzaju przepływami finansowymi. Przepływy te kształtowane być powinny przede wszystkim w zgodzie z przepisami prawa. Jeżeli jednak władze publiczne, oprócz przypisanego im instytucjonalnego kształtowania warunków gospodarowania, mają aktywnie uczestniczyć w grze rynkowej, należy baczną uwagę zwracać na gospodarność, a przede wszystkim efektywność zbierania, a później wydatkowania środków finansowych. Dotyczy to również gmin jako podstawowych jednostek samorządu terytorialnego w Polsce.

Zasady gospodarki finansowej gminy

Gospodarka finansowa gminy ma swe źródła w Konstytucji RP (rozdział VII i X). Ustawa zasadnicza nadaje jednostkom samorządowym osobowość prawną, a co za tym idzie – możliwość posiadania własnego majątku i gospodarowania nim w celu zaspokajania potrzeb publicznych społeczności lokalnych. Konstytucja określa również prawa samorządu terytorialnego do uczestnictwa w dochodach sektora publicznego.

Uszczegółowieniem ogólnych norm konstytucyjnych są zapisy ustawy o finansach publicznych1. W ustawie tej znajdują się szczegółowe zasady gospodarki finansowej gminy, czyli wszelkie procedury towarzyszące gromadzeniu dochodów i organizowaniu wydatków. Podstawowym narzędziem gospodarki finansowej gmin jest budżet, czyli roczny plan dochodów i wydatków jednostki uchwalany w formie uchwały budżetowej przez radę gminy na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta).

Wydatki budżetu gminy są przeznaczone na realizację zadań określonych w ustawie o samorządzie gminnym2. Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zadania te dzielone są na własne – nadane ustawowo i zlecone – przydzielane przez centralne władze państwowe.

Zadania własne obejmują one sprawy z zakresu:

● ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,

● gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,

● wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania oraz oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,

● lokalnego transportu zbiorowego,

● ochrony zdrowia,

● pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,

● gminnego budownictwa mieszkaniowego,

● edukacji publicznej,

● kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,

● kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,

● targowisk i hal targowych,

● zieleni gminnej i zadrzewień,

● cmentarzy gminnych,

● porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego,

● utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,

● polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,

● wspierania i upowszechniania idei samorządowej,

● promocji gminy,

● współpracy z organizacjami pozarządowymi,

● współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Zadania zlecone są to zaś inne zadania publiczne wynikające z uzasadnionych potrzeb państwa ustawowo zlecone do wykonania jednostkom samorządu terytorialnego. Są one przekazywane gminie na mocy regulacji ustawowej lub też w drodze porozumień między jednostką samorządu terytorialnego a administracją rządową. Do przykładów zadań zleconych gminie w drodze normy ustawowej należą:

● wybór ławników do sądów okręgowych oraz sądów rejonowych obejmujących swoją właściwością obszar gminy,

● wykonywanie zadań określonych w ustawie z 10.4.1979 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych,

● prowadzenie ewidencji działalności gospodarczej według właściwości miejsca zamieszkania przedsiębiorcy,

● wykonywanie zadań określonych w art. 11 ustawy z 29.11.1990 r. o pomocy społecznej.

Zadania z zakresu administracji rządowej o charakterze dobrowolnym gmina może wykonywać na podstawie porozumień z organami tej administracji. Podobnie też gmina może wykonywać zadania z zakresu właściwości innych jednostek samorządu terytorialnego, tj. powiatu i samorządu województwa na podstawie porozumień zawartych z tymi jednostkami.

W uchwale budżetowej gminy (budżecie) wydatki klasyfikuje się analogicznie jak wydatki budżetu państwa z wyjątkiem wyodrębnienia tzw. części budżetowych, czyli podziału podmiotowego wydatków. W najszerszym ujęciu ustawowy podział wydatków gminy obejmuje:

● działy – przedmiotowo-funkcjonalny podział wydatków budżetowych, czyli wg ich przeznaczenia, np. leśnictwo, rybołówstwo i rybactwo, górnictwo oraz kopalnictwo, ale również gospodarka mieszkaniowa, nauka, oświata i wychowanie czy w końcu administracja publiczna,

● rozdziały – uszczegółowienie podziału na działy, np. dział oświata i wychowanie obejmuje 28 rozdziałów, w tym szkoły podstawowe, przedszkola, gimnazja itp.,

● paragrafy – podział ten funkcjonuje w obrębie każdego z rozdziałów, a podstawowym jego kryterium jest rodzaj danego wydatku, np. świadczenia na rzecz osób fizycznych, dotacje i subwencje czy też obsługa długu publicznego.

Dochody gminy regulowane są ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego3. Ustawa ta dzieli dochody gminy na 2 zasadnicze grupy:

● dochody należne (pewne) – obejmują one dochody własne, subwencję ogólną oraz dotacje celowe z budżetu państwa,

● dochody potencjalne – są nimi środki pochodzące ze źródeł zagranicznych (np. dotacje UE) lub inne środki określone w odrębnych ustawach.

Do źródeł dochodów własnych gminy zalicza się przede wszystkim dochody z podatków lokalnych, do których należą:

● podatek od nieruchomości,

● podatek rolny,

● podatek leśny,

● podatek od środków transportu,

● podatek od czynności cywilnoprawnych,

● zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych opłacany w formie karty podatkowej,

● podatek od spodków i darowizn,

a także wpływy z opłat:

● skarbowej,

● targowej,

● miejscowej,

● administracyjnej,

● eksploatacyjnej,

● od posiadania psów.

Dochody z opłat i podatków lokalnych uzupełniają:

● dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe oraz wpłaty z gminnych zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych,

● dochody z majątku gminy,

● spadki, zapisy i darowizny na rzecz gminy,

● dochody z kar pieniężnych i grzywien określonych w innych przepisach,

● odsetki od pożyczek oraz nieterminowo przekazywanych należności gminnych, a także od wkładów na rachunkach bankowych,

● dotacje z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego.

Do dochodów własnych gminy zalicza się również udziały w podatkach centralnych, czyli w podatku dochodowym od osób:

● fizycznych – ok. 40% wpływów od osób zamieszkałych na terenie gminy i

● prawnych – ok. 7% wpływów od osób prawnych mających siedzibę na terenie danej gminy.

Subwencja ogólna jest uzupełnieniem dochodów własnych gminy w celu realizacji wszystkich zadań własnych i zleconych. Obejmuje ona 3 odrębnie wyliczane kwoty:

● subwencję wyrównawczą – podstawą jej szacowania jest wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca gminy; jej ideą jest uwzględnienie w finansowaniu gminy jej siły finansowej i uzależnienie od niej transferów z budżetu państwa,

● subwencję równoważącą – opiera się na mechanizmie poziomego wyrównywania dochodów między bogatymi i biednymi gminami, a podstawą szacowania jest wydajność podatkowa obliczona na podstawie dochodów za rok poprzedzający,

● subwencję oświatową – uzależniona od liczby placówek oświatowych oraz liczby dzieci uczących się na terenie gminy.

Ostatni rodzaj dochodów gminy może pochodzić z budżetu państwa w formie dotacji celowych na:

● zadania z zakresu administracji rządowej oraz na inne zadania zlecone ustawami,

● zadania realizowane przez samorządy na mocy porozumień z organami administracji rządowej,

● usuwanie bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, skutków powodzi, pożarów oraz innych klęsk żywiołowych,

● finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych, w szczególności działań inwestycyjnych.

W uchwale budżetowej wyżej wymienione dochody wyszczególnione są również [...]

Cena artykułu: 9 zł
Dostęp do pełnych tekstów mają zalogowani Użytkownicy, których stan konta jest conajmniej równy cenie tego artykułu.
 
NOWOŚĆ - teraz doładowanie konta już od 10 zł! Szczegóły »»
Dostęp na 12 godzin do niniejszego artykułu można także wykupić za pomocą płatności elektronicznych dotpay.pl

Wypełnij poniższy formularz i zrealizuj swoje zamówienie
Koszt artykułu to jedyne: 9 zł brutto. Po wypełnieniu formularza, zostaniesz automatycznie przekierowany na dotpay.pl, aby dokonać tam płatności
* - pola wymagane

UZYSKANIE DOSTĘPU:
Po zaksięgowaniu twojej płatności przez system dotpay.pl - zostanie wygenerowany dla Ciebie ośmioznakowy kod -otrzymasz go na adres e-mail podany w formularzu, zezwoli ci on na dostęp do artykułu na 12h, otrzymany kod prosimy umieścić w poniższym polu.

Otrzymany kod
Dostęp na 12 godzin do niniejszego artykułu można także wykupić za pomocą SMS-a.

Wyślij SMS o treści AP.BECK9 (UWAGA - pamiętaj o kropce i DUŻYCH LITERACH) na nr 79068. Koszt SMS-a: 9 zł + VAT (10,98 zł brutto). Zwrotnym SMS-em otrzymasz kod dostępu, aktywny przez 12 godzin od momentu zalogowania. Wpisz go w poniższy formularz i zatwierdź:
Kod:
Usługa działa w sieciach operatorów: Plus GSM, Era, Orange, Play. Własciciel serwisu: Wydawnictwo C.H. Beck. Płatności SMS obsługuje dotpay.pl.

Wszelkie uwagi i reklamacje prosimy przesyłać na adres: eprenumerata@beck.pl
« powrót
Spodobał ci się ten artykuł?
Podziel się nim na Facebooku:


do góry