Dnia 10.8.2006 r. ogłoszona została nowelizacja ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Nowelizacja ta wprowadza od nowego roku zmiany w zakresie funduszy własnych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Zmiany te obejmują zarówno pracę księgowych zatrudnionych w tych zakładach, jak i biegłych rewidentów badających sprawozdania takich jednostek.

Wprowadzenie

Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ) powstały z przekształcenia jednostek budżetowych zajmujących się ochroną zdrowia i stały się podmiotami samofinansującymi z teoretyczną możliwością zarządzania wszystkimi aspektami jej działalności. Teoretyczną, gdyż w decydowaniu tym w wielu kwestiach ograniczone są koniecznością uzyskania zgody bądź powiadomienia organu założycielskiego lub uzyskaniu opinii organu działającego przy każdym SPZOZ, jakim jest Rada Społeczna.

Pomimo samodzielności SPZOZ działa jako jednostka sektora finansów publicznych, co powoduje, że regulacje prawne takich zakładów są bardzo rozległe. SPZOZ pomimo prowadzenia rachunkowości, tak jak inne jednostki, czyli na podstawie ustawy o rachunkowości¹, zobowiązane są do stosowania dodatkowo ustawy o finansach publicznych², ustawy o zakładach opieki zdrowotnej³, ustawy o zamówieniach publicznych⁴, rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad rachunku kosztów w publicznych zakładach opieki zdrowotnej⁵ czy rozporządzenia w sprawie sprawozdań jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych⁶. Wszystko to powoduje, że rachunkowość SPZOZ musi zostać dostosowana do wszystkich tych przepisów. Niejednokrotnie w praktyce powoduje to powstanie rozbieżności i konieczność stosowania podwójnej rachunkowości, co w połączeniu z tym, że SPZOZ jest m.in. podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, VAT, stwarza wiele problemów natury organizacyjnej.

SPZOZ utworzony jest, zgodnie z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej, przez ministra lub centralny organ administracji rządowej, wojewodę, jednostkę samorządu terytorialnego, publiczną uczelnię medyczną lub publiczną uczelnię prowadzącą działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych oraz przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego i podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym po uprzednim uzyskaniu wpisu do rejestru ZOZ prowadzonego przez wojewodów.

SPZOZ to wyodrębnione organizacyjnie zespoły osób i środków majątkowych utworzone i utrzymywane w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia, prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych oraz realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz promocją zdrowia. Są to między innymi:

• wszelkiego rodzaju zakłady przeznaczone dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych (szpitale, zakłady opiekuńczo-lecznicze, sanatoria, hospicja),
• przychodnie, ośrodki zdrowia, poradnie, ambulatoria,
• pogotowia ratunkowe,
• medyczne laboratoria diagnostyczne,
• pracownie protetyki stomatologicznej i ortodoncji,
• zakłady rehabilitacji leczniczej,
• żłobki,
• stacje sanitarno-epidemiologiczne.

Fundusze własne – pojęcia

SPZOZ gospodaruje samodzielnie przekazanymi w nieodpłatne użytkowanie nieruchomościami i majątkiem Skarbu Państwa lub komunalnym oraz majątkiem własnym (otrzymanym i zakupionym).

Przekazany majątek uwidoczniony jest w funduszach własnych SPZOZ, na które składają się fundusz założycielski oraz fundusz zakładu.

Fundusz założycielski stanowi wartość wydzielonej zakładowi części mienia państwowego, komunalnego lub państwowej uczelni medycznej albo państwowej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych.

Fundusz zakładu stanowi natomiast wartość majątku zakładu po odliczeniu funduszu założycielskiego.

Przyczyny zmian w funduszach SPZOZ

Dnia 10.8.2006 r. została ogłoszona ustawa z 14.7.2006 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143, poz. 1032), przy czym nowelizacją objęto m.in. większość artykułów zawartych w rozdziale dotyczącym zasad gospodarki publicznych ZOZ, w tym katalog zdarzeń zmieniających wartość funduszu założycielskiego i funduszu zakładu.

W 2006 r. weszły w życie nowelizacje ustawy o zakładach opieki zdrowotnej wprowadzające do katalogu dotacji, o jakie mogą ubiegać się SPZOZ, nowe kategorie. I tak, nowelizacja ustawy z 14.5.2004 r., która weszła w życie dopiero 4.6.2006 r. (nowelizacja ta została bardzo późno ogłoszona, gdyż dopiero 4.5.2006 r.), dała możliwość ubiegania się przez SPZOZ o dotacje budżetowe na remonty, inwestycje, w tym zakup aparatury i sprzętu medycznego. Do czasu nowelizacji SPZOZ nie miał możliwości uzyskania dotacji na remont, a dotacja na zakup aparatury i sprzętu medycznego ograniczona była do zakupu wysokospecjalistycznego sprzętu.

Nowelizacja z 14 lipca przyznała możliwość przekazania dotacji na remonty, inwestycje, w tym zakup aparatury i sprzętu medycznego jednostce samorządu terytorialnego, na której terenie zakład ma swoją siedzibę, a na cele szczególne – Ministrowi Zdrowia.

Fundusz założycielski po nowelizacji

Wszystko to spowodowało, że zmianie uległ art. 57 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej dotyczący zwiększeń funduszu założycielskiego.

Do końca 2006 r. fundusz założycielski SPZOZ zwiększały przekazane z budżetu państwa dotacje na inwestycje i zakup wysokospecjalistycznego sprzętu i aparatury, dotacje z budżetów jednostek samorządu terytorialnego na cele rozwojowe zakładu oraz [...]