Dodatek specjalny
 
Partnerzy:




Patronujemy:
Studia Podyplomowe
RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING
Nowoczesne systemy oparte na technologii informatycznej

Artykuły » Vademecum MSR » 6/2006

Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 23 – „Koszty finansowania zewnętrznego”

Wojciech Maj
Tekst pochodzi z numeru: 6/2006

Wprowadzenie

W ramach cyklu „Vademecum MSR” przedstawiamy kolejny Międzynarodowy Standard Rachunkowości. Tym razem jest to MSR 23 – „Koszty finansowania zewnętrznego”.

Celem artykułu jest omówienie standardu poświęconego zasadom rachunkowości stosowanym w odniesieniu do kosztów finansowania zewnętrznego, które podlega wykazaniu jako zobowiązania.

 

 

Wprowadzenie

Kosztami finansowania zewnętrznego są odsetki, koszty amortyzacji dyskonta lub premii związanych z kredytami lub pożyczkami, a także, w niektórych przypadkach, różnice kursowe powstałe w związku z zaciągniętymi kredytami lub pożyczkami. Jednostki mają wybór pomiędzy obciążaniem kosztami finansowania zewnętrznego rachunku zysków i strat w momencie ich poniesienia a kapitalizacją tych kosztów, jeżeli spełnione są określone kryteria. Standard wskazuje jako podejście wzorcowe obciążanie kosztami finansowania zewnętrznego rachunku zysków i strat w okresie ich poniesienia, co oznacza, że do jego zastosowania nie jest wymagane spełnienie jakichkolwiek warunków. Przyjęcie rozwiązania alternatywnego, czyli kapitalizacja kosztów finansowania, jest uwarunkowane spełnieniem kryteriów określonych standardem.

 

Zakres

Standard dotyczy rachunkowości kosztów finansowania zewnętrznego, które podlega wykazaniu w bilansie jako zobowiązanie. Oznacza to, że standardu nie można stosować do kosztów finansowania wykazywanego w kapitale własnym. Pomocą w prawidłowym sklasyfikowaniu środków finansowych pozyskanych z zewnątrz służy MSR 32 – „Instrumenty finansowe: Prezentacja”, przy czym zaliczając instrument finansowy do zobowiązań albo do instrumentów kapitałowych, należy kierować się jego treścią ekonomiczną, nie zaś formą prawną. Problemy klasyfikacyjne występują, na przykład, w przypadku finansowania w formie uprzywilejowanych akcji, które w zależności od przypisanych do nich praw i obowiązków mogą być traktowane jako instrumenty kapitałowe lub zobowiązanie.

PRZYKŁAD 1

Akcje uprzywilejowane podlegające w określonym terminie obowiązkowemu wykupowi przez emitenta za ustaloną kwotę lub dające ich posiadaczowi prawo żądania od emitenta ich wykupu w określonym terminie za z góry ustaloną cenę stanowią zobowiązanie finansowe. Warunki związane z emisją akcji nie uprawniają w tym przypadku do zaksięgowania pozyskanych środków jako części kapitału spółki. Zgodnie z MSR 32 zakwalifikowanie wyżej opisanego lub innego instrumentu finansowego do zobowiązań będzie oznaczać, że koszty jego pozyskania, należne nabywcom akcji, nie obciążą kapitału spółki, lecz zostaną rozliczone zgodnie z MSR 23.

 

Definicje

Koszty finansowania zewnętrznego

Standard definiuje koszty finansowania zewnętrznego jako odsetki oraz inne koszty poniesione przez jednostkę w związku z zaciągnięciem pożyczki.

Wymieniono pięć kategorii kosztów finansowania zewnętrznego:

  • odsetki od kredytów bankowych w rachunku bieżącym oraz odsetki od krótko- i długoterminowych kredytów i pożyczek,
  • koszty amortyzacji dyskont lub premii związanych z zaciągniętymi kredytami i pożyczkami,
  • koszty amortyzacji dodatkowych wydatków poniesionych przy zaciąganiu kredytów lub pożyczek,
  • obciążenia finansowe związane z umowami leasingu finansowego rozpoznane zgodnie z MSR 17 – „Leasing”,
  • różnice kursowe związane z kredytami i pożyczkami zaciągniętymi w walutach obcych w części dotyczącej kosztów odsetek.

Komentarza wymaga ostatnia z wymienionych pozycji, ponieważ aktywowanie kosztów różnic kursowych dotyczących odsetek nie powinno powodować zwiększenia kosztów finansowania podlegających kapitalizacji ponad kwotę kosztów finansowych poniesionych w przypadku zaciągnięcia kredytu w walucie krajowej.

PRZYKŁAD 2

Spółka zamierza zbudować fabrykę, przy czym część nakładów przewidzianych do sfinansowania kredytem bankowym szacowana jest na 3 800 000 zł. Spółka po rozważeniu opcji zaciągnięcia kredytu w walucie lokalnej (zł) oprocentowanego stawką 9% oraz kredytu w walucie obcej (euro) oprocentowanego stawką 6% decyduje się na kredyt w euro. Różnica w stawkach odsetkowych odzwierciedla przewidywaną deprecjację waluty lokalnej względem waluty obcej w okresie kredytowania.

Kwota zaciągniętego kredytu wynosi 1 000 000 euro przy kursie wymiany wynoszącym w tym momencie 3,80 zł, a na koniec okresu: 4,00 zł.

Tym samym strata kursowa na kwocie głównej kredytu wynosi: 1 000 000 x 0,20 = 200 000 zł.

Koszty odsetek wynoszą według kursu średniego w okresie: 1 000 000 x 6% x 3,90 = 234 000 zł.

Łączne koszty finansowe pierwszego roku kredytowania budowy wynoszą 200 000 + 234 000 = 434 000 zł.

Maksymalną kwotę kosztów finansowania mogących podlegać kapitalizacji wyznacza wartość odsetek naliczonych w przypadku zaciągnięcia kredytu w złotych, wynosząca 3 800 000 x 9% = 342 000 zł. Nadwyżka poniesionych kosztów finansowania w wysokości 92 000 zł podlega odniesieniu w ciężar rachunku zysków i strat bez względu na zastosowaną przez jednostkę, zgodnie ze standardem, politykę rachunkowości w zakresie kosztów finansowania zewnętrznego.

 

Kwalifikowane aktywa

Druga definicja ujęta w standardzie określa kategorię aktywów, których wycena może w określonych wypadkach podlegać korekcie o koszty finansowania zewnętrznego. Należą do tej kategorii takie aktywa, których doprowadzenie do stanu umożliwiającego ich użytkowanie lub sprzedaż wymaga znacznego, niezbędnego okresu czasu. W dalszej części artykułu aktywa te określane będą jako „aktywa kwalifikowane”.

Użycie w powyższej definicji słowa „niezbędny” wskazuje, że wydłużenie cyklu produkcji aktywa lub okresu jego budowy wynikające z nieefektywności nie upoważnia do kontynuowania kapitalizacji kosztów finansowania ponad okres wynikający z harmonogramu technologicznego.

Przykładami aktywów kwalifikujących się do tego, aby uwzględnić w ich wycenie koszty finansowania zewnętrznego, są:

  • zapasy, których doprowadzenie do stanu umożliwiającego ich sprzedaż związane jest z upływem znacznego czasu;
  • zakłady produkcyjne (fabryki);
  • zakłady energetyczne (elektrownie);
  • nieruchomości inwestycyjne.

Lista aktywów kwalifikowanych jest otwarta, wykluczone jest tylko zaliczenie do tej kategorii innych rodzajów inwestycji, poza nieruchomościami inwestycyjnymi, oraz wyrobów wytwarzanych w większych ilościach, w krótkim cyklu produkcyjnym, według powtarzalnej technologii.

PRZYKŁAD 3

Zapasami uzyskującymi cechy produktu zdatnego do sprzedaży dopiero po znaczącym upływie czasu są wyroby tytoniowe, a także wyroby alkoholowe, takie jak wina, koniaki, whisky, których technologia produkcyjna przewiduje długotrwałe leżakowanie.

 

Modele rachunkowości kosztów finansowania zewnętrznego

Standard pozostawia jednostkom gospodarczym możliwość wyboru pomiędzy modelem wzorcowym i alternatywnym zasad rachunkowości stosowanych w odniesieniu do kosztów finansowania zewnętrznego.

Model wzorcowy

Zgodnie z podejściem wzorcowym koszty finansowania zewnętrznego powinny obciążać rachunek zysków i strat w okresie ich poniesienia, niezależnie od celu oraz sposobu wykorzystania kredytu lub pożyczki.

Model alternatywny

Alternatywnie można stosować politykę rachunkowości polegającą również na obciążaniu rachunku zysków i strat kosztami finansowania zewnętrznego, ale z wyłączeniem kosztów, które można bezpośrednio przyporządkować nabyciu, budowie lub wytworzeniu kwalifikowanego składnika aktywów. Koszty podlegające kapitalizacji zwiększają cenę nabycia lub koszt wytworzenia kwalifikowanego składnika aktywów.

Dalsza część standardu jest w całości poświęcona zasadom ujmowania kosztów finansowania zewnętrznego zgodnie z podejściem alternatywnym.

 

Ujmowanie kosztów finansowania zewnętrznego według modelu alternatywnego

Kosztami finansowania zewnętrznego, które można bezpośrednio przyporządkować nabyciu, budowie lub wytworzeniu kwalifikowanego składnika aktywów, są tylko takie koszty finansowania, których można by uniknąć, gdyby nie poniesiono nakładów na kwalifikowany składnik aktywów. Zalecenie to można wykorzystać bez trudu, jeżeli zaciągnięto kredyt celowy służący wyłącznie sfinansowaniu określonego kwalifikowanego składnika aktywów. Jednak nierzadko jednostka gospodarcza dysponuje wieloma źródłami finansowania, które wykorzystuje zarówno na działalność operacyjną, jak i na sfinansowanie budowy środków trwałych. Ponadto część z pożyczonych funduszy jest tymczasowo inwestowana przed ich ostatecznym wykorzystaniem. W przypadku istotnego skomplikowania modeli finansowania MSR 23 zaleca zastosowanie własnego osądu oraz udziela wskazówek pomocnych przy kwalifikowaniu kosztów finansowych podlegających kapitalizacji.

 

Kwalifikowanie aktywów podlegających kapitalizacji

Wybór modelu alternatywnego zobowiązuje jednostkę do konsekwentnego stosowania przyjętej polityki rachunkowości kosztów finansowych kwalifikujących się do kapitalizacji w odniesieniu do wszystkich aktywów wymagających znacznego czasu niezbędnego do przygotowania ich do użytkowania lub sprzedaży.

PRZYKŁAD 4

Jednostka gospodarcza rozpoczęła budowę hali fabrycznej oraz maszyny produkcyjnej, finansując obydwa projekty zaciągniętymi kredytami. Zarząd zdecydował o kapitalizacji kosztów finansowania budowy hali oraz o obciążeniu kosztów okresu kosztami finansowania wytworzenia maszyny.

Przyjęte podejście jest niewłaściwe, ponieważ zasady rachunkowości kosztów finansowych stosowane do środków trwałych powinny być jednolite, bez względu na kategorię majątku trwałego, do której należą poszczególne budowane obiekty.

 

Inwestowanie pożyczonych środków

Jeżeli zaciągnięto kredyt celowy na sfinansowanie nabycia lub wytworzenia kwalifikowanego składnika aktywów, to kwotę kosztów finansowania zewnętrznego, którą można aktywować w wycenie tego składnika aktywów, ustala się jako różnicę pomiędzy faktycznymi kosztami finansowania z tytułu zaciągniętego kredytu a przychodami z tytułu tymczasowego zainwestowania pożyczonych środków.

 

Stopa kapitalizacji

Jeżeli jednostka korzysta z wielu zewnętrznych źródeł finansowania, kierowanych w zależności od potrzeb zarówno do obsługi działalności produkcyjnej, jak i inwestycyjnej, wówczas ustalenie kwoty kosztów finansowania zewnętrznego podlegających aktywowaniu powinno być dokonane na podstawie średnio ważonej stopy kapitalizacji.

Obliczając stopę kapitalizacji, należy wziąć pod uwagę wszystkie koszty finansowania zewnętrznego dotyczące pożyczek i kredytów stanowiących zobowiązania jednostki w danym okresie, poza kredytami lub pożyczkami celowymi finansującymi nabycie lub wytworzenie określonego składnika aktywów. Ponadto należy dopilnować, aby kwota aktywowanych kosztów finansowania zewnętrznego nie była wyższa od łącznych kosztów finansowania poniesionych w danym okresie.

PRZYKŁAD 5

Spółka rozpoczęła 1.1.2005 r. budowę obiektu produkcyjnego o wartości 4000 (w tysiącach). Obiekt został oddany do użytku 31.12.2005 r., przy czym finansowanie budowy odbyło się w następujących transzach:

Data płatności transzy Kwota
1.1.2005 r. 400
31.3.2005 r. 1 000
30.6.2005 r. 1 600
30.9.2005 r. 500
31.12.2005 r. 500

 

Spółka dysponowała w omawianym okresie następującymi źródłami finansowania:

  • pożyczka celowa 3-letnia zaciągnięta 31.12.2004 r. na sfinansowanie budowy wskazanego obiektu produkcyjnego, oprocentowana stopą roczną 10%. Zadłużenie wykazane na koniec okresu wynosi 1200;
  • kredyt 6-letni zaciągnięty 1.1.2004 r. bez określonego celu finansowania, oprocentowany rocznie stopą 12,5% przy zadłużeniu na koniec okresu w wysokości 2000;
  • kredyt 8-letni zaciągnięty 1.1.2002 r. bez określonego celu finansowania oprocentowany stopą 10% przy zadłużeniu na koniec okresu w wysokości 3000.

Należy obliczyć kwotę kosztów odsetek podlegających aktywowaniu w wartości obiektu budowanego w 2005 r.

Najpierw należy przyporządkować do kosztów projektu odsetki związane z pożyczką celową, następnie należy przypisać koszty finansowe związane z kredytami zaciągniętymi na cele ogólne, ale tylko w stopniu odpowiadającym skali wykorzystanych źródeł finansowania. W tym celu należy ustalić średnio ważone nakłady na finansowania projektu oraz uwzględnić średnio ważoną stopę oprocentowania kredytów niecelowych.

Średnio ważona stopa kapitalizacji:

12,5% (2000 / 5000) + 10% (3000 / 5000) = 11%

Średnio ważone nakłady na finansowanie obiektu:

Data Nakłady Okres kapitalizacji Średnio ważone nakłady
1 stycznia 400 12 miesięcy 400
31 marca 600 9 miesięcy 450
30 czerwca 1 400 6 miesięcy 700
30 września 900 3 miesiące 225
31 grudnia 700 0 miesięcy 0
Razem 4 000   1 775

 

Koszty finansowania zewnętrznego podlegające kapitalizacji:

Kredyt Wielkość nakładów Kapitalizowane odsetki
celowy 1 200 1 200 według stopy 10% = 120
ogólny   575     575 według stopy 11% = 63
Razem 1 775 _____________________183
 

 

Wartość odzyskiwalna

Wartość bilansowa kwalifikowanego aktywa powinna być obniżona do kwoty nieprzekraczającej jego wartości odzyskiwalnej, bieżącej lub oczekiwanej na dzień zakończenia jego budowy lub produkcji. Odpowiedni odpis powinien być dokonany zgodnie z wymogami odpowiedniego standardu, na przykład MSR 36 – „Utrata wartości aktywów”. Nie oznacza to jednak, że należy zaprzestać kapitalizacji kosztów finansowania zewnętrznego, antycypując skutki spodziewanej wyceny bilansowej.

PRZYKŁAD 6

Spółka jest w trakcie budowy linii produkcyjnej finansowanej kredytem bankowym. Wartość bieżąca nakładów poniesionych na budowę linii wynosi 400 000, natomiast wartość odzyskiwalna linii wynosi 360 000. Koszty finansowe związane z zaciągniętym kredytem inwestycyjnym służącym sfinansowaniu budowy linii produkcyjnej wynoszą 30 000. Czy w tej sytuacji należy nadal przestrzegać przyjętej polityki kapitalizacji kosztów finansowych dotyczących inwestycji?

Kapitalizacja kosztów finansowych powinna być kontynuowana do momentu doprowadzenia obiektu inwestycyjnego do stanu umożliwiającego jego używanie lub sprzedaż. Oznacza to, że należy skapitalizować koszty kredytowania pomimo tego, iż znane są dane o wartości odzyskiwalnej niższej od wartości bilansowej.

W związku z tym wartość bilansowa linii produkcyjnej uwzględniająca koszty kredytowania wyniesie
430 000, po dokonaniu odpisu aktualizującego wartość aktywa zmniejszy się zaś do 360 000, tj. do wartości odzyskiwalnej. Tym samym odpis z tytułu trwałej utraty wartości obciążający rachunek zysków i strat wyniesie 70 000.

 

Rozpoczęcie kapitalizacji

Moment inicjujący kapitalizację kosztów finansowych w wartości nakładów ponoszonych na budowę lub produkcję składników majątku następuje wówczas, gdy spełnione są jednocześnie następujące warunki:

  • poniesiono wydatki/nakłady na budowę lub wyprodukowanie składnika majątku;
  • zaciągnięto zobowiązania (kredyty, pożyczki) służące sfinansowaniu budowy lub produkcji składnika majątku;
  • rozpoczęto prace budowlane lub produkcyjne niezbędne do doprowadzenia składnika majątku do stanu umożliwiającego jego używanie lub sprzedaż.

Przez poniesienie nakładów rozumie się wyłącznie: dokonanie płatności, przekazanie innych aktywów lub zaciągnięcie oprocentowanych zobowiązań.

 

Zakończenie kapitalizacji

Kapitalizacja kosztów finansowych powinna być kontynuowana do momentu zakończenia zasadniczo wszystkich czynności niezbędnych do doprowadzenia składnika majątku do stanu umożliwiającego jego używanie lub sprzedaż.

Należy zaprzestać kapitalizacji kosztów finansowych, jeżeli składnik aktywów jest już zdatny do użytku, pomimo tego, że nie zakończono jeszcze niektórych czynności administracyjnych lub prac przewidzianych projektem, na przykład dotyczących wystroju obiektu.

Jeżeli budowa obiektu jest realizowana etapowo, przy czym kolejno kończone części obiektu mogą być oddawane do użytku niezależnie od stopnia zaawansowania prac w pozostałych częściach, to należy kończyć kapitalizację kosztów finansowych etapowo, w miarę kończenia prac nad poszczególnymi częściami obiektu.

PRZYKŁAD 7

Harmonogram budowy szpitala przewiduje oddawanie do eksploatacji etapami kolejnych pięter lub skrzydeł. Każda z ukończonych części szpitala jest przeznaczona do świadczenia usług w zakresie określonego rodzaju schorzeń, urazów, na przykład oddział ortopedyczny, zakaźny, położniczy. W takim przypadku należy kolejno zaprzestawać kapitalizacji kosztów finansowania budowy oddziałów oddawanych do eksploatacji.

PRZYKŁAD 8

Budowa elektrowni opartej na wykorzystaniu węgla brunatnego prowadzona jest etapowo i część wydziałów jest gotowa do uruchomienia przed oddaniem do eksploatacji całej inwestycji. W tym wypadku nie można ograniczać kapitalizacji kosztów finansowania w miarę kończenia budowy poszczególnych wydziałów, ponieważ rozpoczęcie produkcji prądu będzie możliwe dopiero po zakończeniu budowy całej elektrowni.

 

Zawieszenie kapitalizacji

Kapitalizacja kosztów finansowych powinna być zawieszona w okresach, w których wstrzymano budowę obiektu z przyczyn, które nie wynikają z technologii budowy lub które nie są uzasadnione warunkami środowiskowymi występującymi okresowo w miejscu prowadzenia budowy.

PRZYKŁAD 9

Budowa obiektu została wstrzymana na 3 miesiące ze względu na przerwę w dostawach specjalistycznych urządzeń montowanych w obiekcie, co było związane z decyzją o zmianie dostawcy.

Natomiast w przypadku gdy wstrzymanie prac w obiekcie jest przewidziane wymogami technologicznymi lub warunkami geograficznymi/atmosferycznymi występującymi okresowo na terenie, na którym realizowana jest budowa, nie należy zawieszać kapitalizacji kosztów finansowych.

Przykładem przerwy w budowie, która nie powoduje zawieszenia kapitalizacji, jest wstrzymanie na okres zimowy budowy dróg i mostów w rejonie znanym z corocznych obfitych opadów śniegu oraz silnych mrozów.

 

Ujawnianie informacji

W sprawozdaniu finansowym należy poinformować o stosowanych zasadach rachunkowości w odniesieniu do kosztów finansowania zewnętrznego.

W przypadku jednostek korzystających z alternatywnego rozwiązania, tj. aktywujących koszty finansowania zewnętrznego, należy ponadto ujawnić:

  • kwotę kosztów finansowania zewnętrznego aktywowaną w danym okresie oraz
  • stopę kapitalizacji zastosowaną do ustalenia kwoty kosztów finansowania podlegających aktywowaniu.
 

 

Porównanie z ustawą o rachunkowości

Ustawowe uregulowania dotyczące zasad ujmowania w sprawozdaniu finansowym kosztów finansowania zewnętrznego przewidują możliwość ich aktywowania w wycenie zapasów, jeżeli jest to uzasadnione niezbędnym, długotrwałym przygotowaniem produktów lub towarów do sprzedaży bądź wytworzenia. Jest to zatem rozwiązanie analogiczne do przyjętego w MSR 23, pozostawiające jednostce możliwość wyboru.

Natomiast w odniesieniu wyceny do środków trwałych, środków trwałych w budowie oraz wartości niematerialnych i prawnych ustawa o rachunkowości przewiduje obowiązkowe aktywowanie kosztów finansowania zewnętrznego, zaliczając do nich również różnice kursowe związane z zaciągniętymi zobowiązaniami. Tymczasem zgodnie z MSR 23 możliwość aktywowania różnic kursowych ograniczona jest wyłącznie do tych, które dotyczą wyłącznie samych kosztów finansowania.

 

 

Opinie wyrażone w tekście są osobistymi poglądami autora i nie stanowią oficjalnego stanowiska
PricewaterhouseCoopers.

Autor jest biegłym rewidentem,
dyrektorem ds. badania sprawozdań finansowych w PricewaterhouseCoopers

« powrót drukuj poleć znajomemu
Spodobał ci się ten artykuł?
Podziel się nim na Facebooku:


Komentarze

Ten tekst nie był jeszcze komentowany

* - pola wymagane
do góry